Kwakzalver

Als er één kwakzalver in de Polder uithangt die kort geleden nog wereldwijd triomfen vierde en nu, met 2024 in zicht, volkomen voor aap staat, dan is het wel de journalistieke historicus Rutger Bregman. 

Wie herinnert zich niet die vlotte slissende millennial met rossige baard, die elke gesprekspartner op de treurbuis om zijn vinger wond en het klootjesvolk zijn evangelie op de mouw spelde alsof ze daar hun leven lang op hadden zitten wachten.

Was het de titel van zijn boek De meeste mensen deugen, ontleend aan een uitspraak uit 2012 van de toenmalige rijksombudsman, die smaakte als honing om de mond of was het de meer rationele ondertitel een nieuwe geschiedenis van de mens die de doorslag gaf?

Hoofdzaak lijkt mij dat de auteur in één moeite door ‘de geestelijke leiders van de wereld’ de maat nam. Die hadden namelijk, naar zijn overtuiging, millennia lang de mensheid verkeerd voorgelicht met hun nadruk op de zondigheid van de mens. Deze is, zo preekte hij, van nature geneigd tot het goede en er is geen enkel bewijs dat mensen elkaar vroeger ook al de hersens insloegen. 

Pas zo ongeveer 10.000 jaar geleden was het misgegaan, toen   mensen zich op één plek vestigden en het privébezit uitvonden. Sindsdien was sprake geweest van een ‘verkeerd zelfbeeld’ en als we daar nou met z’n allen van af zouden stappen, lag een nieuwe wereld voor ons klaar.

Wat wil een mens nog meer? Geabsolveerd worden van c.q. een vrijbrief krijgen voor eigen wangedrag en gerustgesteld worden inzake alle mogelijke scheve schaatsen van anderen. Prachtig toch? En als het nou slechts ging om gemuteerde flower power, gassies die zo nodig moesten rebelleren tegen hun babyboomers, dan kon je je schouders ophalen. 

Maar nee, hier sprak een ‘historicus’ met het hele Hollandse christendom als een blok aan het been, die het niet kon laten de psycholoog uit te hangen en daar – zonder enige ironie – zijn rangschikking van ‘de feiten’ op afstemde om te eindigen in een tiental heuse ‘leefregels’. Als een heraut van het genre zelfhulpboek, dat sinds de coronapandemie de markten overspoelt. 

Typerend is de nadruk op het alles bepalende individu. ‘Kom uit de kast, schaam je niet voor het goede,’ luidt leefregel 9. En daarvoor, conform de leer van het sektarisch collectief de Correspondent waarin Bregman model staat voor het thema Vooruitgang, regel 7: ‘Vermijd het nieuws.’ 

In dat opzicht zou je de auteur met juist deze bestseller een lichtende afspiegeling van zijn tijd kunnen noemen, voor zover het  Westen en zijn epigonen ontaard zijn in een amorfe massa consumerende en calculerende burgers. Maar wat schieten we daarmee op?

De (Nederlandse) realiteit is voorlopig dat de  minister-president hoogst persoonlijk na de Russische invasie van 22 februari 2022 in een paar weken  de hele natie, als een kudde makke schapen, veranderde in de voorbeeldige bondgenoot van een oorlog voerend land natie elders in Europa en het eigen veiligheidsapparaat daarvoor op het spel zette, wat – nu de publieke interesse afneemt – wordt toegespitst op het argument dat dat land verderop de kastanjes uit het vuur moet halen opdat  wij niet rechtstreeks met oorlogsgeweld te maken krijgen. 

En ga zo maar door, tot en met de verkiezingen van de afgelopen maand die volkomen in het teken stonden van het eigen-volk-eerstbeginsel en, niet minder gevoelsmatig, de  ondersteuning door de demissionaire regering-Rutte van de Israëlische strijdkrachten  in hun pogingen een aartsvijand met wortel en tak uit te roeien. 

Ondertussen doet de kampioen van de vooruitgang in het knusse Amsterdam alsof zijn neus bloedt en de nieuwe wereld die hij ons voorspiegelde voor hem al is begonnen. Gezellig ouwehoeren met zijn maatje Freddie en zorgen dat hij in de lucht blijft, al rept niemand meer van de film naar het boek die de kroon op zijn missie moest worden.

2 reacties op “Kwakzalver”

  1. Cor avatar

    De meeste Bregmans deugen niet…

    1. Theo Ruyter avatar
      Theo Ruyter

      Ben benieuwd, of hij ooit op zijn schreden terugkeert.